Basisopleiding Systematiek van de Filosofie 2009-2010
De bouwstenen van een wereldbeeld
 
‘De wereld is alles wat wij denken dat het geval is’

In de Basisopleiding Systematiek van de filosofie wordt het denken over de wereld uiteengezet in onderdelen, onderzocht en uiteindelijk weer samengevoegd tot een adequaat spreken over wat het geval / gaande is, over het leven dat wij samen met anderen delen en over onszelf: wie, wat, hoe en waarom wij zijn.
De ISVW heeft mij gevraagd om in het seizoen 2009-2010 als (hoofd)-docent de Basisopleiding Systematiek van de Filosofie te geven.
De opleiding bestaat uit vijf weekendcursussen:

[De weekendcursussen kunnen ook apart worden gevolgd.]

27 en 28 maart
Het schone
Esthetica en kunstfilosofie
ISVW, Leusden

Hoe moeten we het kunstwerk begrijpen? De esthetica is van oudsher de leer van de schoonheid, maar met de verandering van de kunst is haar terrein veel breder geworden: reflectie op de rol die kunst speelt in de samenleving. Toch zijn de klassieke begrippen die de esthetica hanteert om schoonheid te beschrijven allerminst verouderd. Mimèsis (nabootsing), expressie, symbool en vorm zijn enkele van de elementen die essentieel zijn om inzicht te krijgen in de creatie en receptie van het kunstwerk.
Er zal dan ook aandacht zijn voor het klassieke standpunt over schoonheid, de moderne reflectie over de betekenis en het belang van kunst en voor de opvattingen van Nietzsche en Heidegger.
Tot slot zal Henk Oosterling een lezing houden over de hedendaagse Franse ‘filosofie van de kunst’.

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

18 maart t/m 29 april
Wat betekent ‘politiek’ eigenlijk (nog)?
Een kennismaking met Aristoteles en Hannah Arendt
Volksuniversiteit Amsterdam

Athene is de geboorteplek van de democratie, zo luidt het verhaal. In zijn colleges roept Aristoteles in ieder geval alle welgestelde (mannelijke) burgers op om actief betrokken te zijn bij bestuur en besluitvorming van de stadstaat. In Amerika aangekomen schrijft Hannah Arendt eind jaren vijftig haar boek over bestaan en bestemming van de mens. Zij beschrijft hoe in de moderne tijd het ‘actieve leven’, d.w.z. het handelen/spreken in het publieke domein, zijn politieke betekenis verliest. Klopt dat? Hoe is het nu in Nederland, bij ons in Amsterdam?
In de cursus bespreken we passages uit Aristoteles’ Politica en Hannah Arendts De menselijke conditie en gebruiken hun opvattingen om ons eigen ‘doen en laten’ te analyseren.

Meer informatie (en inschrijving): www.volksuniversiteitamsterdam.nl

14 april
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Sartre en Levinas
Volksuniversiteit Amsterdam

De mens is vrij, redelijk en – eenmaal in de wereld geworpen – verantwoordelijk voor alles wat hij doet, luidt een bekende uitspraak van Jean-Paul Sartre. Is er inderdaad sprake van een dergelijke vrijruimte respectievelijk speelruimte voor de mens, van een bestaan in vrijheid? Zo ja, dan is hij verantwoordelijk (te stellen) voor hetgeen hij doet of laat.
Stel dat we het menselijk bestaan opvatten als ontwerp, dan is de manier van ontwerpen van onszelf echter wel afhankelijk van onze opvattingen over het zelf. Sartre vat de mens op als ‘ik’ - de hel, dat zijn de anderen, schrijft hij. Verstaan we onszelf echter als ‘er in betrekkingen zijn’, dan zouden wij ons juist verantwoordelijk voelen (en tonen) voor een ander(e). Niet ik maar de ander(e) bepaalt dan of wat ik doe (en laat) verantwoord is. Er is dan sprake van een ethische dimensie van het menselijk bestaan. Het bestaan wordt dan als vrijheid beoordeeld, aldus Emmanuel Levinas.
De lezing presenteert de verschillende standpunten van Sartre en Levinas en bespreekt de bruikbaarheid ervan aan de hand van voorbeelden uit het dagelijks leven.

Meer informatie (en inschrijving): www.volksuniversiteitamsterdam.nl

29 en 30 mei
De mens
Filosofische antropologie
ISVW, Leusden

In de filosofische antropologie gaat het – vanaf het begin - om ultieme existentiële vragen als: Wat is onze plaats in het kosmische gebeuren? Wat maakt mensen tot mensen? Hoe is de verhouding tussen lichaam, ziel en geest? Is de mens een gemeenschapswezen?
Gedurende het weekeinde zullen vooral de opvattingen van hedendaagse continentale en anglo-amerikaanse filosofen worden besproken. Zij beantwoorden – vanuit existentiefilosofisch of neurofilosofisch perspectief - deze vragen op volgende wijze: De mens is een levend wezen dat gekenmerkt wordt door het vermogen zichzelf te begrijpen, voor wie lichamelijkheid en emoties even wezenlijk zijn als ons denkvermogen en dat in betrekkingen of sferen leeft.
Tot slot zal Heleen Pott een lezing houden waarin zij een post-humanistische interpretatie van de plaats van de mens in de kosmos presenteert.

Meer informatie en inschrijving: www.isvw.nl

2 t/m 4 augustus
Ironie, gevoeligheid en solidariteit
Een kennismaking met Richard Rorty
Seniorenacademie Groningen/Drenthe

De Amerikaanse filosoof Richard Rorty geldt als één van de belangrijkste hedendaagse denkers. In zijn werk ‘pleit’ hij voor ironie, d.w.z. gastvrijheid voor andere opvattingen. Deze houding zou ons in staat stellen ons begrip van ‘wij’ uit te breiden, onze gevoeligheid voor pijn en vernedering van anderen te vergroten. In een opvoeding tot gevoeligheid hebben wij dan ook geen theoretische kennis nodig maar droevige en gevoelige verhalen die ons raken en beweegredenen bieden om solidariteit te tonen.
De cursus biedt een kennismaking met de opvattingen van Richard Rorty.

Meer informatie en inschrijving: www.hovoseniorenacademie.nl

16 t/m 20 augustus
Hartstochten van de ziel of vurende neuronen?
(Neuro)filosofische excursies met Bert Keizer en Jan Flameling
ISVW, Leusden

Wij leven in een tijd van fitness-studio’s, plastische chirurgie en reclame-spotjes voor cosmetica en fancy mode. De uiterlijke lichamelijkheid lijkt ons nader aan het hart te liggen dan onze ‘vergeestelijking’. Tegelijkertijd is het in de revolutionaire neurowetenschap een ware hype om onze geest op te vatten als onze ‘innerlijke lichamelijkheid’. Het lichaam als vertrekpunt voor leven en welzijn? Dat is zeldzaam in de geschiedenis van de filosofie.
Eeuwenlang maakte ‘de ziel’ het mogelijk om de waarheid te schouwen, voortreffelijk van karakter te worden en ja, onsterfelijk te zijn. Eeuwenlang stelde ‘de geest’ ons in staat onszelf op te vatten als vrij, redelijk en verantwoordelijk voor onszelf.
Raken we dat niet allemaal kwijt wanneer we afscheid nemen van ‘de ziel’ en ‘de geest’ en onszelf alleen maar beschouwen als een lichaam met hersen-  en zenuwstelsel? Zijn we al ‘iets’ kwijtgeraakt? Of misschien nog niet genoeg?
We bespreken de opvattingen van Plato en Aristoteles over ‘de ziel’, van Descartes en Spinoza over ‘de geest’, van Nietzsche en Merleau-Ponty over 'het grote verstand van lichaam' en van de neurologen Damasio en Gallese over de wonderlijke werking van onze hersenen.
Bert Keizer, van wie onlangs het boek Onverklaarbaar bewoond verscheen, levert - de gehele week - op zijn geheel eigen manier commentaar op de gepresenteerde opvattingen over de relatie tussen geest en stof, ziel en lichaam, stemming en brein, persoon en hersenen.

Meer informatie en inschrijving: www.isvw.nl

Denkvakanties

In de zomer 2010 in Griekenland en in de winter 2010/2011 in India zullen door mij (weer) ‘denkvakanties’ worden georganiseerd.

Zie: denkvakanties