ISVW Basisopleidingen Geschiedenis en Systematiek van de Filosofie 2011-2012
De bouwstenen van een wereldbeeld

‘De wereld is alles wat wij denken dat het geval is’

De ISVW heeft mij gevraagd om in het seizoen 2011-2012 als (hoofd)-docent de Basisopleiding Geschiedenis van de Filosofie en de Basisop-leiding Systematiek van de Filosofie te geven.

De ISVW Basisopleiding Geschiedenis van de Filosofie biedt een overzicht van de manieren van denken die ontwikkeld zijn in vijfentwintig eeuwen Westerse filosofie. Je maakt kennis met hoe vooraanstaande denkers in de Oudheid, in de Middeleeuwen en de Renaissance, in de moderne tijd en in onze tijd hebben gedacht.
De opleiding bestaat uit vijf weekendcursussen:

[De weekendcursussen kunnen ook apart worden gevolgd.]

De ISVW Basisopleiding Systematiek van de Filosofie biedt een overzicht  van de ontwikkelingen in de verschillende disciplines van de filosofie. Je maakt kennis met hoe denkkaders (paradigma’s) deze ontwikkelingen hebben bepaald.
De opleiding bestaat uit vijf weekendcursussen:

22 t/m 26 augustus
Bewust zijn
Een existentiefilosofisch en neurofilosofisch perspectief
ISVW, Leusden

Bewust zijn kunnen we opvatten als zijnsverstaan en het verstaan (of ontwerp) als bemiddeld door bevindelijkheid en taal, aldus Martin Heidegger. Maurice Merleau-Ponty benadrukt dat ons bestaan en verstaan belichaamd van aard is. Antonio Damasio benadrukt de verbindingen tussen hersenwerking, bewuste toestanden van de geest en gevoelens en stelt dat bewust zijn een constructie van de hersenen is.

In de zomerweek maken we kennis met het gedachtegoed van Martin Heidegger, Maurice Merleau-Ponty en Antonio Damasio en bespreken de implicaties ervan voor onze eigen opvattingen over bewust zijn.

Tot slot houdt Susan Blackmore (auteur van The meme machine en Consciousness. A very short introduction) een lezing over bewustzijn als illusie.

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

24 en 25 september
Betrouwbare kennis
Kennisleer, wetenschapstheorie en taalfilosofie
ISVW, Leusden

De eerste stap naar een bruikbaar wereldbeeld is de vraag naar de betrouwbaarheid van onze kennis. Om te beginnen wordt de verhouding tussen kenleer en ontologie, die het denken in de klassieke Oudheid en de Middeleeuwen bezighield, besproken. Aan de hand van het rationalisme en het empirisme wordt een overzicht geschetst van de belangrijkste gedachten over kennistheorie in de 17e en 18e eeuw. 
Vanaf de negentiende eeuw hebben de wetenschappen zich weliswaar losgemaakt van de filosofie, maar de fundamentele filosofische vragen over het verschijnsel wetenschap worden onderzocht in de wetenschapsfilosofie. De Wiener Kreis, Karl Popper, Paul Feyerabend, Thomas Kuhn en Michel Foucault hebben intrigerende antwoorden geformuleerd.
Taal is het medium van kennis en wetenschap - het voertuig van de rede. In de twintigste eeuw heeft de 'linguistic turn' plaats gevonden. Iedere vraag naar betrouwbare kennis zou eigenlijk moeten beginnen met de vraag die Ludwig Wittgenstein als volgt formuleerde: ‘Wanneer gebruiken wij een volzin op zinvolle wijze?’. Binnen de hermeneutiek, het deconstructie-denken en het pragmatisme heeft de behandeling van het vraagstuk van de verhouding van taal en werkelijkheid andere, voor de betrouwbaarheid van ons wereldbeeld interessante oplossingen opgeleverd.

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

8 en 9 oktober en 12 en 13 november
Vreemd gaan en vreemd blijven
Een kennismaking met Rudi Visker
Hallum (in Friesland)

Het seminar “Vreemd gaan en vreemd blijven” biedt een kennismaking met de filosofie van de 20e eeuw, de ethiek van Emmanuel Levinas, de post-analytische ironie van Richard Rorty en de opvattingen van Rudi Visker. Het centrale thema is de vraag naar de verhouding tussen het zelf en de ander. De beantwoording van deze vraag heeft verstrekkende gevolgen voor onze eigen plaatsbepaling in een multiculturele samenleving.
De bespreking van belangrijke passages uit Rudi Viskers boek biedt de mogelijkheid onze eigen opvattingen  filosofisch / conceptueel analytisch te onderzoeken.
Het seminar vindt plaats in Hallum in Friesland.

Zie: Rudi Visker

Meer informatie (en inschrijving): info@iblekman.eu

15 en 16 oktober
Filosofie in de Oudheid
ISVW, Leusden

Een reis van de havensteden Milete en Efeze aan de Ionische kust via de agora (‘markt’) van Athene naar de villa’s buiten Rome
Een kennismaking met de ‘archeologische’ benadering van de Pre-socraten, met de ‘politicologische’ projecten van Plato en Aristoteles en met de hellenistische opvatting van filosofie als therapie van verlangens en levenskunst
Een antwoord op vragen als ‘Wat betekent een begrip als to apeiron of een uitspraak als panta rhei?’, ‘Hoe verschillen de opleidingen aan de Academie en het Lyceum van elkaar?’ en ‘Bestaan er overeenkomsten tussen wat Epicurus schrijft aan Menoikeus, Cicero in zijn villa in Tusculum en Sextus Empiricus over de opvattingen van Pyrrho?’

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

1 en 15 november
Wat woorden willen
Een workshop over verwondering, verwoording en gastvrijheid

Zie: Wat woorden willen

Meer informatie (en inschrijving): www.zeno-organisatieontwikkeling.nl

2 november
Antonio Damasio: Het zelf wordt zich bewust
Lezing
Hoornse Boekhandel, Hoorn

Neurofilosofie is duidelijk ‘in de mode’. Antono Damasio behoort tot de belangrijkste vertegenwoordigers van deze discipline. In zijn ‘bestseller’ De vergis­sing van Descartes vatte Damasio de verhouding van lichaam en geest anders op dan filosofen en wijzelf gewend zijn (geweest). In Ik voel dus ik ben presenteerde hij zijn opvattingen over het onderscheid tussen emotie en gevoel en over het proto-zelf, kernzelf en autobiografisch zelf en benadrukte hij het belang van gevoelens in besluitvormingsprocessen. In het boek Het gelijk van Spinoza wees hij op de pathosomatische dimensie van sociaal en ethisch verantwoord gedrag. Onlangs is Het zelf wordt zich bewust verschenen.
De lezing biedt een inleiding in het werk van Antonio Damasio en een bespreking van zijn recent verschenen boek.

Meer informatie (en aanmelding): Tel: 0229-215697 / info@hoornseboekhandel.nl

19 en 20 november
Het goede handelen
Ethiek
ISVW, Leusden

De vraag ‘Hoe te leven?’is een zaak voor iedereen persoonlijk, maar is vanaf het begin ook één waar de filosofie zich mee bezighoudt. Door de eeuwen heen zijn er door filosofen verschillende antwoorden gegeven op de vraag naar het goede handelen.
In de ‘deugdenethiek’ draait het om het geleidelijk ontwikkelen van een goede levenshouding. De verstandige mens weet het juiste standpunt te kiezen tussen onbezonnen uitersten - moed ligt tussen roekeloosheid en lafheid. De ‘plichtethiek’ zoekt rationeel verantwoorde morele principes van waaruit het eigen leven vrij vormgegeven kan worden. Het ‘utilisme’ toetst een morele daad aan het nut ervan. Richt mijn daad kwaad aan? Hoeveel mensen worden gelukkig door mijn handelen? In de twintigste  eeuw wordt – na de Holocaust – door Levinas een radicaal andere benadering voor ethische kwesties voorgesteld. ‘Luisteren naar het gelaat van de Ander’ hoort het uitgangspunt te zijn.

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

17 en 18 december
Filosofie in de Middeleeuwen en de Renaissance
ISVW, Leusden

Het einde van het Romeinse Rijk valt samen met de opkomst van de christelijke geloofs-  en levensleer. Augustinus weet Plato’s gedachtegoed te combineren met Paulus’ geloofswaarheden. De filosofie - van Augustinus via Thomas van Aquino tot Nicolaas van Cusa - maakt zich dienstbaar aan het evangelie. Jezus als eenheidstichter in de fysica, ethica en politica van de Middeleeuwen: “Ik ben de weg, de waarheid en het leven”. Het is het tijdperk van wijsbegeerte als scholastiek – hoewel er ook (onder meer bij Meister Eckhart) ook sprake is van filosofie als via mystica. In de Renaissance, een overgangsfase van de Middeleeuwen naar de moderne tijd, is er weer belangstelling voor klassiek humanistische opvattingen op het gebied van de fysica (Giordano Bruno), de ethiek (Michel de Montaigne) en de politiek (Niccolo Machiavelli). De filosofie houdt op de dienstmaagd van de theologie te zijn.

Meer informatie (en inschrijving): www.isvw.nl

21 december
Filosofie en religie
Daniel Dennett – Richard Rorty – Jürgen Habermas
Lezing
Volksuniversiteit Amsterdam

De afgelopen jaren hebben verschillende hedendaagse filosofen zich met de vraag naar de toekomst van religie bezig gehouden.
Daniel Dennett beschouwt religie als een natuurlijk fenomeen en vraagt zich af of geloof in God nog van nut is voor het overleven en de kwaliteit van leven van de mens. Richard Rorty stelt voor om gehoorzaamheid aan de wet van de naastenliefde als enige publieke uitdrukking van religieus leven op te vatten. Jürgen Habermas vraagt naar de mogelijke rol van geloofsinhouden in de publieke ruimte van onze postseculiere samenleving.
De lezing biedt een bespreking van de opvattingen van Dennett, Rorty en Habermas.

Meer informatie (en inschrijving): secretariaat@vua-ams.nl

2 t/m 6 januari
Levenskunst Oost/West
Wunengzi – Hisamatsu – Han de Wit
Varkala (India)

Een combinatie van verre reis en workshop aan de kust van Kerala.

Zie denkvakanties