interim management – een choreografische benadering (1)
vooraf
voor hans
de eerste interim manager die ik leerde kennen
iemand met wie ik de afgelopen dertien jaar vele gesprekken in nederland, griekenland en india heb gevoerd
een goede vriend die misschien vandaag en anders morgen of overmorgen overlijdt…
de choreograaf
wat hebben wij net gezien?
een fragment/scène uit een choreografie, n.l.
i-space [première: 11 maart 2004] van krisztina de châtel
(op muziek van peter van bergen/loos ensemble)
uiteraard: massimo molinari en cecilia moisio
twee dansers die optreden
twee lichamen die samen bewegen
twee lichamen die met hun bewegingen iets verbeelden
wat hebben we tegelijkertijd wel en niet gezien?
de uren, dagen en maanden oefenen in de studio
en:
wie was tegelijkertijd afwezig en aanwezig?
krisztina de châtel
de choreografe, die samen met massimo en cecilia in de studio de voorstelling, het poëtisch gebeuren, net heeft mogelijk gemaakt
de artistiek leider voor wie samen scheppen of co-creativiteit de kern van haar werk vormt
de leidinggevende wiens autoriteit en effectiviteit berust op (1) haar artistieke prestaties en poëtische visie en (2) haar sociale en communicatieve vaardigheden
en:
diegene die het mogelijk maakt dat in haar afwezigheid het werk wordt uitgevoerd op de wijze die de dansers of ‘werknemers’ zich gedurende haar aanwezigheid hebben eigen gemaakt
ik stel voor dat interim managers zichzelf voortaan opvatten als een choreograaf
het hedendaagse denken
als praktisch filosoof heb ik de afgelopen jaren vele workshops gegeven waarin ik de opvattingen van hedendaagse denkers heb gebruikt om de deelnemers - (bijvoorbeeld) organisatieadviseurs, interim managers en leidinggevenden bij de politie - te prikkelen, te stimuleren tot een transformatie van het ‘zelf’
deze transformatie zou ik als volgt willen omschrijven: van het zelf’ als rationeel en autonoom subject naar het ‘zelf’ als co-creatief subject
vanaf de zeventiende eeuw hebben de moderne filosofen met succes voorgesteld en zijn wij gewend geraakt om in het alledaagse denken en doen onszelf op te vatten als ‘ik’, als een individu – ‘vrij, redelijk en (dus) verantwoordelijk voor je eigen leven’ [in de woorden van de franse existentialist jean-paul sartre]
contemporaine filosofen hebben echter zowel het redelijke of rationele als het vrije of autonome van ons ‘wezen’ (= een werkwoord!) van vraagtekens voorzien en – veel belangrijker – hebben alternatieve suggesties geleverd
laat ik één voorbeeld geven:
antonio damasio, een amerikaanse neuroloog/neurofilosoof, zijn onderzoek heeft het volgende resultaat opgeleverd:
(1) wij zijn organismen met een bepaald hersen- en zenuwstelsel dat er op gericht is om te overleven en te leven in verbindingen en verbondenheid met anderen
(2) wij voelen in een handelingssituatie wat er gaande is, wat er van ons gevraagd wordt
het is een conceptueel model dat benadrukt dat het in je leven gaat om:
- empathie
- sociabiliteit
- omgevingsgevoeligheid
ok, jan, zult u misschien zeggen, het gaat om
- voelen
- er betrokken in betrekkingen zijn
- samen scheppen
- relationaliteit
maar, hoe zit het dan met creativiteit, met samen scheppen?
nu, stel dat je inderdaad samen mogelijk maken, samen scheppen als de kern van je werkzaamheden opvat en daadwerkelijk vorm geeft, dan schep je tegelijkertijd de voorwaarde voor samen scheppen
door de aandacht voor de ander, door de gevoeligheid voor wat er gevraagd wordt in een situatie of organisatie, heb je niet alleen het ‘samen’ gecreëerd maar ook de mogelijkheid om je te laten inspireren, om anderen te stimuleren om creatief te zijn, om samen te scheppen
het ‘samen’ is als een tussen-ruimte, een ‘inter-esse’, het ‘co’ van co- existentie, waarin het creatieve proces kan plaats vinden, waarin sprake kan zijn van co-creativiteit
als voorbeeld: krisztina ziet vuilnismannen op straat vuilnis ophalen, zij merkt hun eigen bewegingsrepertoire op, zij zorgt er voor dat dansers en vuilnismannen samen kunnen (en willen) oefenen om uiteindelijk op te treden in de voorstelling zooi
and, last but not least, co-creativiteit respectievelijk samen scheppen maakt het mogelijk dat een organisatie ook in jouw afwezigheid, na je vertrek, zonder jou blijft ‘dansen’
maar, hoe kan ik mij deze choreografische benadering eigen maken, jan?
door te oefenen!
door workshops te volgen waarin oefeningen in sensory awareness gekoppeld zijn aan het bespreken van casuïstiek met behulp van contemporain-filosofische conceptuele input
[tussen haakjes: het moge duidelijk zijn wie deze workshops geeft]
filosofie als levenskunst - van de oude grieken (met hun nadruk op de verhouding van techne en poiesis), tot friedrich nietzsche (met zijn opvatting dat wij in een esthetische verhouding met de werkelijkheid staan) - is altijd het voorstel geweest om jezelf, je leven, als een kunstwerk te beschouwen
ik stel de interim manager voor om
- de organisatie als een kunstwerk op te vatten en
- zichzelf als een kunstenaar, in het bijzonder als een choreograaf
het taoïsme
u zult zich inmiddels wellicht afvragen: waarom kijk ik nu al een tijdje naar die chinese tekens, jan?
er staat: dao de jing ofwel: de vertelling over de weg en het deugen
het is de titel van een klassieke taoïstische tekst, een vijfentwintig eeuwen geleden geschreven handleiding voor de leiding gevende, te weten de keizer
in deze tekst voltrekt zich - evenals in de contemporaine filosofie - de ‘deconstructie van het subject’, d.w.z. de destructie van het rationeel en autonoom subject en de constructie van het co- creatief subject
de tekst is een voorstel om je zo te oefenen – in de vorm van lichaamswerk of een meditatieve praktijk – dat het voor je mogelijk wordt
- het ‘ik’ los te laten
- de ander te voelen
- anders, met aandacht voor de ander, aanwezig te zijn
- de weg te volgen
- samen te scheppen
- te deugen
ofwel:
- empathie
- sociabiliteit
- organisatiesensitiviteit
- creativiteit
het zijn precies de vier van acht kerncompetenties waarover de meeste interim managers zeggen te beschikken maar waarvan de organisaties waarin de interim managers gewerkt hebben niets of nauwelijks iets gemerkt hebben
dit is in ieder geval het resultaat van onderzoek dat leo witvliet een aantal jaren geleden heeft gedaan en dat hij in zijn uiterst leerzame proefschrift en boek beeldenstorm. een (re)constructie van de interim manager heeft gepubliceerd
tot slot
voor ik leo het woord geef, wil ik nog een kort fragment uit een voorstelling van krisztina de châtel laten zien, n.l. zooi [uit 2005], om nogmaals te illustreren wat het resultaat zou kunnen zijn
- als je de choreografische benadering van vraagstukken rond leiding geven, organiseren en interim management je eigen hebt gemaakt
- als je jezelf opvat als choreograaf
- als je co-creativiteit, samen scheppen, beschouwt als je kernactiviteit.
(1) = de ‘steekwoorden’ van een lezing gehouden op 17 november 2007 op een bijeenkomst van Yacht. Interim Management