Een existentiefilosofisch en neurofilosofisch perspectief
Bewust zijn kunnen we opvatten als zijnsverstaan en het verstaan (of ontwerp) als bemiddeld door bevindelijkheid en taal, aldus Martin Heidegger. Maurice Merleau-Ponty benadrukt dat ons bestaan en verstaan belichaamd van aard is. Antonio Damasio benadrukt de verbindingen tussen hersenwerking, bewuste toestanden van de geest en gevoelens en stelt dat bewust zijn een constructie van de hersenen is.
In de zomerweek maken we kennis met het gedachtegoed van Martin Heidegger, Maurice Merleau-Ponty en Antonio Damasio en bespreken de implicaties ervan voor onze eigen opvattingen over bewust zijn.
Tot slot houdt Susan Blackmore (auteur van The meme machine en Consciousness. A very short introduction) een lezing over bewustzijn als illusie.
Dag 1
Kennismaking
Gesprek: Wat verstaan wij onder bewustzijn?
Inleiding: ‘Bewust zijn’
De Westerse filosofie (in vogelvlucht): de opvattingen in de Oudheid (Plato/Aristoteles), de moderne tijd (Descartes/Kant) en onze tijd (Freud/Sartre)
Discussie
Dag 2
Inleiding: Martin Heidegger
De ontwikkelingen in het werk van Heidegger: de wending (Kehre) van existentiaal-ontologie naar zijnsdenken en het meesterwerk Zijn en tijd
Bespreking:
Martin Heidegger: Zijn en tijd
In-zijn als bevindelijk verstaan in rede/taal en als geworpen ontwerp met begrippen
Gesprek: Bewust zijn als zijnsverstaan
Dag 3
Inleiding: Maurice Merleau-Ponty
Leven/werk – in vogelvlucht en filosofie als analyse van het menselijk bestaan als er betrokken in betrekkingen zijn, ontwerp en lichamelijkheid
Bespreking:
Maurice Merleau-Ponty:Fenomenologie van de waarneming
De eenheid van lichaam en geest, het belichaamde karakter van ons ‘in-de-wereld-zijn’ en het lichaam-subject
Gesprek: Bewust zijn en lichamelijkheid
Dag 4
Inleiding: Antonio Damasio
Een neuroloog die Descartes en Spinoza leest, ontwikkelingen in zijn werk: van Descartes’ error via The feeling of what happens en Looking for Spinoza naar Self comes to mind
Bespreking:
Antonio Damasio: Het zelf wordt zich bewust
Bewust zijn als toestand van de geest waarin kennis van het eigen bestaan en kennis van de omgeving aanwezig is, het onderscheid tussen kernbewustzijn en uitgebreid bewustzijn en bewust zijn als een constructie van de hersenen die binnen een wakkere geest een zelfproces genereren
Gesprek: Bewust zijn als een constructie van onze hersenen
Dag 5
Susan Blackmore: ‘Consciousness – an illusion?’
Discussie
Het seminar wordt deze zomer in verschillende versies aangeboden:
- van 22 t/m 26 augustus als Summer School Class aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden
- van 5 t/m 9 september – in het kader van Filosoferen in Griekenland 2011 – op het Griekse eiland Amorgos.