(Aristoteles-Hannah Arendt-John Rawls-Chantal Mouffe)
Athene is de geboorteplek van de democratie, zo luidt het verhaal. In zijn colleges roept Aristoteles in ieder geval alle welgestelde (mannelijke) burgers op om actief betrokken te zijn bij bestuur en besluitvorming van de stadstaat.
In Amerika aangekomen schrijft Hannah Arendt eind jaren vijftig haar boek over bestaan en bestemming van de mens. Zij beschrijft hoe in de moderne tijd het ‘actieve leven’, d.w.z. het handelen/spreken in het publieke domein, zijn politieke betekenis verliest.
Het streven naar rechtvaardigheid (opgevat als billijkheid) is voor de Amerikaanse filosoof John Rawls uitdrukkelijk een politieke aangelegenheid. In zijn boek A theory of justice presenteert hij in het kader van een hedendaagse variant van de moderne ‘maatschappelijk verdrag’-theorie twee beginselen van rechtvaardigheid.
In het spoor van Carl Schmitt, de ‘Thomas Hobbes van de 20ste eeuw’ die het vriend-vijand onderscheid als het criterium van het politieke opvatte, tracht Chantal Mouffe antwoord te geven op de vraag naar de toekomst van het politieke en van de democratie.
Dag 1
Aristoteles
Inleiding: Aristoteles
Contra Plato, de samenhang van ethiek en politiek en de actualiteit van Aristoteles
Bespreking:
Aristoteles: Politica (passages)
De (stad)staat als natuurlijk fenomeen, het belang van burgerschap en een pleidooi voor een vita activa politica
Dag 2
Hannah Arendt
Inleiding: Hannah Arendt
Aristoteles, Martin Heidegger en Hannah Arendt en het onderscheid: arbeiden, werken en handelen
Bespreking:
Hannah Arendt: De menselijke conditie (passages)
Het politieke domein als de ruimte voor zelfonthulling door handelen en spreken, als een netwerk van betrekkingen en levensverhalen en als plek der ontmoeting
Dag 3
John Rawls
Inleiding: John Rawls
Moderne ‘maatschappelijk verdrag’-theorie (Hobbes-Spinoza-Rousseau), liberalisme en het streven naar een rechtvaardige samenleving
Bespreking:
John Rawls: ‘Rechtvaardigheid als fairness: politiek niet metafysisch’
De twee rechtvaardigheidsprincipes, de uitgangspositie en de ‘sluier van onwetendheid’, burgers als vrije personen en een pleidooi voor politiek liberalisme
Dag 4
John Rawls / Kanttekeningen
Bespreking(vervolg):
John Rawls: ‘Rechtvaardigheid als fairness: politiek niet metafysisch’
Referaat: Kanttekeningen bij Rawls
Reacties van Richard Rorty (Solidarity or objectivity), Martha Nussbaum (The capabilities approach) en Amartya Sen (The idea of justice)
Discussie
Referaat: Carl Schmitt
Het begrip politiek, het ‘vriend-vijand’ onderscheid als het criterium van het politieke en kritiek op het liberalisme
Discussie
Dag 5
Chantal Mouffe
Inleiding: Chantal Mouffe
Vraagtekens bij het liberalisme, bij het deliberatieve (of consensus)model van democratie, bij het ‘polderen’ als politiek besluitvormingsproces
Bespreking:
Chantal Mouffe: Over het politieke
De antagonistische dimensie van de politiek, de rol van affecten bij de constructie van politieke identiteiten en de toekomst van democratische politiek
Het seminar wordt in verschillende versies/vormen aangeboden, n.l.
• van december 2009 t/m april 2010 in de reeks (jaarlijkse) bijeenkomsten van de ‘Noordwijkse Ronde’
• van 18 maart t/m 29 april 2010 aan de Volksuniversiteit Amsterdam
• van 16 t/m 22 augustus 2010 aan de Internationale School voor Wijsbegeerte te Leusden.